Karty mieszkańca pod znakiem zapytania. Co z Polkowicką Kartą Mieszkańca?

Karty mieszkańca w ostatnich latach stały się popularnym narzędziem polityki lokalnej. Samorządy wykorzystują je, aby zachęcać mieszkańców do rozliczania podatku PIT w miejscu zamieszkania, wzmacniać lokalną tożsamość i oferować mieszkańcom konkretne korzyści: od zniżek na wydarzenia kulturalne i sportowe po preferencyjne korzystanie z miejskich usług. Problem w tym, że założenie, które z pozoru wydaje się oczywiste: „płacisz podatki tutaj, więc korzystasz z dodatkowych przywilejów” może mieć poważne konsekwencje prawne.

Temat powrócił ze szczególną siłą po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 stycznia 2025 r. dotyczącym Gliwickiej Karty Mieszkańca. NSA stwierdził nieważność uchwały wprowadzającej ten program, uznając między innymi, że rada miasta nie miała wystarczającej podstawy prawnej do ustanowienia w akcie prawa miejscowego programu różnicującego uprawnienia mieszkańców według kryterium podatkowego. To rozstrzygnięcie ma znaczenie znacznie szersze niż tylko dla Gliwic. W wielu polskich miastach funkcjonują bowiem programy oparte na podobnym mechanizmie.

Jednym z nich jest Polkowicka Karta Mieszkańca. Właśnie w tym kontekście warto zadać pytanie: czy argumentacja NSA dotycząca Gliwic może mieć zastosowanie również do Polkowic?

Chodzi o to, czy status podatnika rozliczającego PIT w konkretnej gminie może być podstawą różnicowania dostępu do finansowanych publicznie usług i obiektów, co byłoby złamaniem art. 32 Konstytucji RP, gwarantującego równość wobec prawa.

Polkowicka Karta Mieszkańca powstała właśnie z myślą o podatnikach PIT

W przypadku Polkowic podobieństwo do Gliwic jest zauważalne. Wiesław Wabik, przedstawiając program w 2025 roku, wprost wskazywał, że Polkowicka Karta Mieszkańca ma premiować osoby, które rozliczają PIT w Polkowicach i deklarują zamieszkanie na terenie gminy. Argumentacja była jasna: część podatku PIT trafia do budżetu samorządu, a z tych środków finansowane są między innymi lokalne drogi, edukacja, kultura, sport czy różnego rodzaju programy społeczne. Co ciekawe, mimo pojawiających się w Polsce wątpliwości prawnych program w Polkowicach jest nadal aktywnie realizowany.

Najważniejsze pytanie brzmi: co dokładnie może zakwestionować sąd?

Nie chodzi przecież o samą plastikową kartę czy aplikację. Jeżeli problem prawny istnieje, dotyczyć może przede wszystkim podstawy prawnej przyznawania określonych preferencji przez samorząd. To zasadnicza różnica. Partner prywatny programu może dobrowolnie zdecydować, że osobom posiadającym Polkowicką Kartę Mieszkańca zaoferuje zniżkę. Inaczej wygląda sytuacja, gdy samorząd ustanawia określone prawa mieszkańców związane z korzystaniem z usług czy obiektów publicznych. Właśnie granica pomiędzy tymi dwoma mechanizmami jest jednym z kluczowych problemów, które pokazuje orzecznictwo dotyczące kart mieszkańca.

W przypadku Polkowic sytuacja jest o tyle interesująca, że program został uruchomiony już po wydaniu wyroku NSA z 31 stycznia 2025 r., a więc problem prawny dotyczący kart mieszkańca był już znany w momencie przyjmowania Polkowickiej Karty Mieszkańca.

Nie oznacza to, że PKM jest nieważna. Oznacza natomiast, że zasadne jest publiczne pytanie o jej podstawę prawną i o to, czy jej konstrukcja została zweryfikowana w świetle najnowszego orzecznictwa NSA, czy status podatnika rozliczającego PIT w Polkowicach może być podstawą różnicowania dostępu do finansowanych publicznie usług i obiektów, co byłoby złamaniem art. 32 Konstytucji RP, gwarantującego równość wobec prawa.

Więcej na Portalu Samorządowym.

Fot: polkowice.eu